Novi sistem (EES) počeo je sa radom 12. oktobra 2025. godine, uz postepeno uvođenje u 29 evropskih zemalja. Od 10. aprila 2026. godine, sistem će biti u potpunosti operativan.
Ušli smo u mjesec u kojem će se sve promijeniti prilikom prelaska granica Evropske unije iz trećih zemalja s obzirom da od 10. aprila počinje primjena EES sistema.
Naime, od pomenutog datuma EES (Entry/Exit System) će početi potpuno da se primjenjuje.
Riječ je o potpuno novom, digitalizovanom, režimu kontrole ulaska i izlaska državljana trećih zemalja, koji će zamijeniti pečatiranje pasoša digitalnim bilježenjem ulazaka i izlazaka državljana zemalja koje nisu članice EU, a putuju na kratkotrajni boravak.
Novi sistem (EES) počeo je sa radom 12. oktobra 2025. godine, uz postepeno uvođenje u 29 evropskih zemalja. Od 10. aprila 2026. godine, sistem će biti u potpunosti operativan.
U prvim danima pune primjene očekuju se gužve i duža zadržavanja na graničnim prelazima.
Od početka primjene sistema, zabilježeno je više od 45 miliona prelazaka granice prilikom ulaska ili izlaska putnika iz evropskih zemalja koje koriste ovaj sistem. Više od 24.000 osoba odbijeno je na granici iz različitih razloga, poput neadekvatnog obrazloženja putovanja, isteka ili falsifikovanih dokumenata.
Sistem je takođe pomogao u identifikaciji više od 600 osoba koje su predstavljale bezbjednosni rizik za Evropu – njima je odbijen ulazak i evidentirani su u sistemu.
Zahvaljujući biometrijskim podacima koje EES prikuplja, prevare sa identitetom sada se lakše otkrivaju. Na svakom graničnom prelazu, otisci prstiju i fotografije lica putnika provjeravaju se u odnosu na podatke sačuvane u sistemu.
Šta je EES sistem?
EES je automatizovani sistem Evropske unije namijenjen registraciji ulaska, izlaska putnika iz zemalja koje nisu članice EU, a putuju na kratkoročni boravak.
Prilikom prelaska granice, putnici će morati da ostave osnovne biometrijske podatke, uključujući otiske prstiju i fotografiju lica, dok će se pri svakom narednom ulasku ti podaci koristiti za bržu identifikaciju.
Sistem automatski izračunava dužinu dozvoljenog boravka, čime se smanjuje mogućnost prekoračenja dozvoljenih 90 dana u periodu od 180 dana.
Kako navode iz EU, cilj uvođenja EES-a je:
- jačanje bezbjednosti
- efikasnija kontrola migracija
- smanjenje zloupotreba postojećeg sistema
EES sistem je operativan i na aerodromima na kojima su, uglavnom, instalirani aparati/kiosci na kojima sami možete da završite ovu proceduru.
Aplikacija koja će olakšati davanje podataka
Evropska unija je najavila i uvođenje mobilne aplikacije “Travel to Europe” koja bi putnicima iz zemalja van EU mogla da olakša ulazak u šengenski prostor zahvaljujući registraciji unapred.
Za sada funkcioniše u Švedskoj i Portugalu, a ostale zemlje članice će je tek uvesti.
Aplikacija omogućava korisnicima da unaprijed registruju podatke iz pasoša i fotografiju lica prije dolaska na granični prelaz na kome se EES koristi. Putem aplikacije putnici mogu unaprijed da popune i upitnik o uslovima ulaska.
Državljani zemalja van EU kroz aplikaciju mogu da se registruju u roku od 72 sata prije ulaska u zemlje EU ili izlaska iz evropske zemlje koja podržava ovu aplikaciju.
Aplikacija neće zamijeniti granične kontrole, ali čini prelazak granice jednostavnijim, bržim i efikasnijim. Putnici će i dalje morati da prođu provjeru, ali se očekuje da će procedura biti brža jer su podaci već unijeti u sistem.
Fleksibilnost EES sistema na graničnim prelazima
Evropska komisija je najavila i određene fleksibilnosti EES sistema koje bi mogle da spriječe velike gužve tokom ljetne sezone.
Ova odluka donesena je zbog sve veće zabrinutosti da bi tokom ljetne sezone moglo doći do ozbiljnog saobraćajnog haosa, posebno nakon potpune impelmentacije EES-a od 10. aprila.
“Uvođenje ovako velikog sistema je složen i komplikovan zadatak. Zato smo se odlučili za postepeno uvođenje sa ugrađenom fleksibilnošću. To znači da države članice imaju potrebne alate da riješe eventualne probleme zahvaljujući ovom postepenom lansiranju”, objasnio je portparol Evropske komisije Markus Lamert i dodao:
“Znamo da postepeno uvođenje traje do aprila, ali pošto čujemo i zabrinutosti u vezi sa predstojećom ljetnom sezonom, postoji i ugrađena fleksibilnost za ljetni period, tako da države članice, ako bude potrebno, uvijek mogu da produže ovaj period postepenog uvođenja do septembra”.
Fleksibilnost omogućava pojedinačnim zemljama da same odluče koliko brzo će povećavati procenat registracije.
ETIAS stiže od jeseni
Nakon potpune primjene EES sistema, slijedi ETIAS koji podrazumijeva izdavanje elektronske dozvole za putovanje namijenjene državljanima zemalja kojima za ulazak u šengenski prostor nije potrebna viza.
ETIAS predstavlja obaveznu prethodnu autorizaciju putovanja, koja će biti povezana sa pasošem putnika i važiće do tri godine, odnosno do isteka pasoša – u zavisnosti od toga šta prije nastupi. U slučaju izdavanja novog pasoša, biće neophodno podnijeti i novi ETIAS zahtjev.
Zahtjev za ETIAS podnosiće se onlajn, a cijena dozvole će iznositi 20 evra, uz izuzetke za određene kategorije putnika koji su oslobođeni plaćanja.
