Sveti Nikola (Nikoljdan) tradicionalno se doživljava kao jedna od najvećih porodičnih slava kod Srba- toliko raširena da se u narodu odavno udomaćila rečenica da “pola Srba slavi, a pola ide na slavu”.
Upravo zato se, odmah poslije 19. decembra, otvara isto pitanje: ako gosti dolaze i sutradan, da li je “drugi dan slave” nešto što propisuje Crkva – ili je to više stvar organizacije, komšiluka i navike?
Šta Crkva smatra suštinom slave
U crkvenom tumačenju, krsna slava je prije svega duhovni, porodični praznik: proslavljanje Boga i svetitelja-zaštitnika doma, uz jasne slavske simbole i obred. Eparhije u svojim uputstvima naglašavaju da je slava “najveća svetinja” porodične tradicije i da se vezuje za dom i porodicu, a ne za puku gozbu.
U praksi, ono što se u crkvenim tekstovima stalno ističe kao “osnov” jeste slavski kolač, žito, svijeća i vino, uz molitvu i (po mogućnosti) učešće u liturgiji i osvećenje kolača/žita.
Crkvena pravila ne propisuju obavezan “drugi dan slave” kao zaseban, jednako važan nastavak slave. Liturgijski, praznuje se dan svetitelja – a kućno okupljanje može da traje koliko porodica želi, može i da se organizuje u više termina, ali to spada u domen običaja i praktičnosti.
Zato se u narodu i pojavio “produžetak” – posebno kod velikih slava poput Nikoljdana: jedni goste rasporede u talase (porodica i kumovi prvog dana, prijatelji sutradan), drugi zbog posla ne stignu na dan slave, pa dođu narednog dana, a treći jednostavno nastave druženje.
Kako je nastao “drugi dan slave”: paterice, patarice i kućna logistika
U pojedinim krajevima drugi dan se naziva paterice/patarice, negdje se pominju i lokalni nazivi za nastavak slave u užem krugu. Popularni vodiči o običajima to opisuju kao nastavak kućnog gostoprimstva, ali uz poruku da suštinu slave čine osnovni slavski simboli.
Drugim riječima: sutradan nije “nova slava”, već najčešće “raspored gostiju” – narodni sloj običaja koji je izrastao oko slave.
Šta sa svijećom i koljivom “drugog dana”
Najviše nedoumica u praksi nastaje oko toga da li se slavska svijeća pali i sutradan i da li se žito i dalje iznosi pred goste.
Crkveno tumačenje koje se prenosi kroz tekstove sveštenika u medijima ide u istom smjeru: svijeća je prvenstveno vezana za dan slave i obred, ali ako i sutradan imate goste, smisao nije u “formalizmu”, već u molitvi – može se upaliti uz porodičnu molitvu. Takođe se naglašava da se žito ne baca i da se može služiti dok se ne potroši.
Nikoljdan i post: zašto je “drugi dan” često isti kao prvi
Kod Nikoljdana dodatnu ulogu ima činjenica da praznik pada u vrijeme Božićnog posta, pa je slavska trpeza u velikom broju kuća posna – i kada se nastavi sutradan, taj režim se obično ne mijenja. I zato mnogi “drugi dan” doživljavaju kao prirodan nastavak, a ne kao novo slavlje, prenosi “24Sedam”.
