Prezime koje nosite djeluje kao administrativna sitnica, nešto što stoji u ličnoj karti i na potpisu mejla. Međutim, na Balkanu ono nikada nije bilo samo formalnost.
Završetak na “ić”, “ović” ili “ević” zapravo je trag porodične istorije, poruke o porijeklu, zanimanju predaka i načinu na koji su porodice preživljavale vijekove ratova, selidbi i siromaštva.
Lingvisti i istoričari slažu se u jednom, ta tri slova često govore više od porodičnih legendi i usmenih predanja.
Staroslovenski korijen
Sufiks “ić” potiče iz staroslovenskog jezika i u osnovi označava umanjenicu ili potomka. U praksi, to je značilo “sin od” ili “mali od”. Petrović je, doslovno, Petrov sin. Jovanović, Jovanov potomak.
U vremenu kada nije bilo prezimena u današnjem smislu, niti matičnih brojeva, zajednice su ljude prepoznavale po ocu ili glavi kuće. Tako je nastajala jasna identifikacija, znalo se kome pripadate i iz koje ste porodice.
Slično važi i za nastavke “ović” i “ević”, koji su često označavali širu pripadnost rodu ili bratstvu, a ne samo direktnu liniju jednog pretka. U manjim sredinama to je bilo pitanje bezbjednosti i opstanka, jer je porodica bila osnovna društvena jedinica.
Prezimena nastala iz zanata i nadimaka
Nisu sva prezimena nastala po ličnim imenima. Veliki broj njih vezan je za zanimanja predaka. Kovačević, Lončarević, Mlinarević ili Kolarević jasno ukazuju na to čime se porodica bavila.
U društvu bez formalnih biografija i dokumenata, posao je bio identitet. Prezime je praktično bilježilo porodičnu profesiju i prenosilo je kroz generacije.
Postojala je i druga, manje romantična praksa. Mnogi su prezimena dobili po nadimcima, fizičkim osobinama ili karakteru. Takva imena su se jednostavno zadržavala, bez uljepšavanja i bez obzira na to kako zvuče danas. To je bio način na koji je selo pamtilo ljude.
Prezimena po majci, prećutana istorija
Iako se tradicionalno smatra da se prezime nasljeđuje po muškoj liniji, istorijski izvori pokazuju da to nije uvijek bio slučaj. U periodima ratova, epidemija i velikih seoba, mnoge porodice ostajale su bez muškaraca.
Tada su žene postajale nosioci domaćinstva, a prezime se formiralo po njihovom imenu. Prezimena poput Sarić, Marić ili Nedić često ukazuju upravo na takvo porijeklo. To su tragovi vremena kada su majke i bake bile stub porodice i jedini garant opstanka.
Mijenjanje prezimena kao način preživljavanja
Dodatnu zabunu u istraživanju porijekla unosi činjenica da su ljudi u prošlosti često mijenjali prezimena. Razlozi su bili praktični, izbjegavanje poreza, bijeg od osvete, politički pritisci ili selidbe u druge krajeve.
Dešavalo se da cijela porodica u jednoj generaciji uzme novo prezime, brišući tragove starog. Zbog toga mnogi danas ne mogu lako da prate porodično stablo unazad.
Istoričari naglašavaju da to nije izuzetak, već česta pojava na prostoru Balkana.
Zajedničko slovensko nasljeđe
Važno je napomenuti da nastavci “ić”, “ović” i “ević” nisu specifični samo za jednu naciju. Oni su dio šireg slovenskog jezičkog nasljeđa i prisutni su kod Srba, Hrvata, Bošnjaka i drugih naroda u regionu.
Drugim riječima, ta tri slova više govore o zajedničkom porijeklu nego o razlikama.
Ako pogledate svoje prezime iz tog ugla, ono prestaje da bude puka formalnost. Postaje kratka istorijska bilješka o precima, njihovom radu, borbi i načinu na koji su uspjeli da ostanu upisani u vremenu, prenosi Ona.rs.
