Azerbejdžan i Turska zajednički su podnijeli zahtjev UNESCO-u za zaštitu baklave i njeno uvrštavanje na listu nematerijalnog kulturnog nasljeđa. Međutim, ova inicijativa izazvala je veliko negodovanje i diplomatske prigovore brojnih susjednih zemalja.
Kao što je opštepoznato, baklava je tradicionalni kolač koji se pravi od više slojeva tankih kora, sa nadjevom od sjeckanih orašastih plodova, obilno preliven sirupom od šećera ili meda.
Jedan kolač, više varijanti pripreme širom svijeta
Ova omiljena poslastica popularna je u dvadesetak zemalja – u Turskoj, širom Balkana, na Bliskom istoku, području Kavkaza, kao i u centralnoj i južnoj Aziji. Ipak, svaka nacija ima svoju specifičnu varijantu pripreme ovog kolača i mnoge ga s pravom smatraju neizostavnim dijelom vlastitog kulinarskog nasljeđa.
Zvanična borba i svojevrsno “svojatanje” baklave počelo je još 2013. godine. Tada je Evropska komisija registrovala baklavu iz Gazijantepa (turskog grada poznatog kao svjetska prijestolnica ovog kolača) kao proizvod sa zaštićenom geografskom oznakom. Naziv “Antep Baklavası” time je pravno zaštićen od svih budućih imitacija.
Kulturna i istorijska bitka: Osmansko carstvo naspram Vizantije
Oko porijekla ovog dezerta koplja se najviše lome između Ankarine i Atine:
-
Turska istoriografija čvrsto insistira na tome da je baklava u svom modernom obliku nastala u osmanskom Istanbulu.
-
Grčki istoričari kontraargumentuju tvrdnjom da je ovaj poznati kolač zapravo nastao u Vizantijskom carstvu, iz kojeg se kasnije razvila savremena Grčka.
Pored njih, još oko petnaestak zemalja u Evropi i Aziji smatra da baklava izvorno pripada njihovoj tradicionalnoj kuhinji.
Zbog toga su grčki poslanici u Evropskom parlamentu podnijeli zvaničan prigovor. Oni su naveli grčko porijeklo baklave i izrazili duboku zabrinutost povodom toga što Turska i Azerbejdžan pokušavaju da polože ekskluzivno pravo na ovu poslasticu.
Šta je „gastronacionalizam“ i kako je baklava stigla na NATO samit?
Stručnjaci su ovu sve izraženiju opsjednutost porijeklom hrane nazvali gastronacionalizam. Oni navode da je Turska posljednjih godina posebno posvećena brendiranju i predstavljanju vlastite kulinarske baštine na globalnom nivou.
Najbolji primjer za to je nedavni samit Sjevernoatlantske alijanse u Ankari. Tokom boravka visokih zvaničnika zemalja članica NATO-a u Turskoj, baklava je konstantno služena kao glavni desert. Tom prilikom su brojni regionalni specijaliteti predstavljeni stranim gostima kao dio jedinstvenog turskog nasljeđa.
Pod okriljem predsjednika: Vrhunski turski kuvari su čak osam mjeseci osmišljavali “autentični turski meni” za NATO samit. Projekat je rađen u direktnoj saradnji s Direkcijom za komunikacije predsjednika Redžepa Tajipa Erdogana, sa jasnim ciljem jačanja međunarodnog brenda države.
„Jedna nacija, dvije države“ – Savez Turske i Azerbejdžana
Činjenica da su Azerbejdžan i Turska zajednički nastupili pred UNESCO-om takođe se savršeno uklapa u koncept gastronacionalizma.
Ove dvije države su bliski geopolitički saveznici, a njihove odnose najbolje opisuje čuvena formula “jedna nacija, dvije države”. Turska i Azerbejdžan se međusobno bezuslovno podržavaju u brojnim sferama – od vojne, diplomatske i ekonomske saradnje, pa sve do obrazovanja i, kako vidimo, zajedničke kulinarske diplomatije.
