Srpska pravoslavna crkva 14. avgusta obilježava Iznošenje Časnog krsta i Svete mučenike Makaveje, a ovaj datum ujedno označava i početak Gospojinskog, odnosno Velikogospojinskog posta, jednog od četiri velika višednevna posta u pravoslavnoj crkvenoj godini.
Post traje dvije nedjelje, od 14. do 27. avgusta, i završava se velikim praznikom Uspenja Presvete Bogorodice, u narodu poznatim kao Velika Gospojina, koji se obilježava 28. avgusta. Iako je kraći od Vaskršnjeg i Božićnog, Gospojinski post smatra se veoma strogim. Srpska pravoslavna crkva navodi da je ovaj period posvećen Presvetoj Bogorodici i da vjernike poziva na podražavanje njenog života, koji je bio ispunjen postom i molitvom.
Kako se posti tokom Gospojinskog posta
Gospojinski post tradicionalno podrazumijeva uzdržavanje od mesa, mlijeka i mliječnih proizvoda i jaja, ali njegova suština nije samo u promjeni jelovnika.
Prema crkvenom učenju, post treba da bude praćen molitvom, pokajanjem, praštanjem, milosrđem i nastojanjem da se čovjek uzdrži od loših misli, riječi i postupaka. Patrijarh Porfirije je govoreći o postu naglasio da pravila nisu sama sebi cilj, već sredstvo koje čovjeka vodi ka zajednici sa Bogom i ljubavi prema drugim ljudima.
Gospojinski post je po strogosti sličan Vaskršnjem. U crkvenoj tradiciji riba se tokom ovog posta razrješava na praznik Preobraženja Gospodnjeg, 19. avgusta. Još Sveti Teodor Studit navodio je da se tokom Bogorodičinog posta upravo na Preobraženje daje razrješenje na ribu i ulje.
Ipak, pravilo posta nije isto za svakog. Djeca, trudnice, bolesni, stariji i ljudi kojima zdravstveno stanje ne dozvoljava strogo uzdržavanje ne bi trebalo samoinicijativno da ugrožavaju zdravlje, već način posta treba da prilagode uz savjet svog sveštenika i, kada je potrebno, ljekara.
Zašto se 14. avgusta iznosi Časni krst
Prvi dan posta ima posebno mjesto u crkvenom kalendaru. Na jutarnjem bogosluženju iznosi se Časni krst kako bi mu se vjernici poklonili i cjelivali ga, a potom se obavlja i malo osvećenje vode.
Krst za hrišćane predstavlja simbol Hristove pobjede nad smrću, pa njegovo iznošenje upravo na početku posta nosi snažnu poruku: vjernik u naredne dvije nedjelje ne ulazi samo u period drugačije ishrane, već u vrijeme duhovnog preispitivanja, molitve i promjene. SPC navodi i da se na početku posta obavlja kropljenje osvećenom vodom.
Istog dana Crkva se sjeća i Svetih mučenika Makaveja, koji su stradali jer nisu željeli da se odreknu svoje vjere i prihvate običaje koji su bili protivni Božjem zakonu.
Zbog toga 14. avgust nosi simboliku istrajnosti, žrtve i vjere, ali i predstavlja početak perioda u kojem bi, prema hrišćanskom učenju, trebalo da bude manje svađe, osuđivanja, ljutnje i pretjerivanja, a više molitve, praštanja i pomoći drugima.
Gospojinski post završava se 27. avgusta, a već narednog dana pravoslavni vjernici proslavljaju Veliku Gospojinu, praznik Uspenja Presvete Bogorodice.
I upravo tu leži smisao ove dvije nedjelje: nije dovoljno samo izbaciti mrsnu hranu sa stola. Post bi trebalo da bude vrijeme u kojem čovjek pokušava da izbaci i ono mnogo teže – lošu riječ, zavist, bijes, svađu i sve ono što ga udaljava od drugih ljudi i od vjere.
