BANjALUKA – Redoslijed emocija i reakcija kojima je ispraćena premijera predstave “Martin udio” po tekstu Sanje Savić Milosavljević i u režiji Nikole Bundala u Narodnom pozorištu Republike Srpske bio je prilično čudno i nesvakidašnje iskustvo u domaćem teatru.
Počelo je iskrenim smijehom na dobro poznati mentalitetski humor dinarskog čovjeka, potom se kako komad odmiče počinje javljati neki tupi bol negdje iznad dijafragme. Često vam nešto neobjašnjivo staje u grlu, zatim širom sale kreću suze koje ne možete zaustaviti i da to želite, a onda na kraju počinje aplauz, koji prijeti da uzdrma zidove Narodnog pozorišta Republike Srpske, kao potvrda da je publika gledala predstavu koja se otrgla svom predlošku i svojim autorima, pretvorivši se u nešto teško objašnjivo, nešto što u svakom svom segmentu nadrasta scenu na kojoj je odigrano.
Eksplozija emocija i autorska vještina
“Martin udio” u svoja tri sata trajanja polako, ali sigurno, uzima dušu gledaoca čupajući iz nje emocije, čudesne i strašne, radosne i tužne, prelijepe i tragične, onako kako to stvarni život radi čovjeku u njegovom ovozemaljskom postojanju. Iako duhovit, ovo nije zabavan komad, niti je jeftino manipulisanje tuđom tragedijom, ovo je pozorište koja nemilosrdno tjera publiku da shvati da je prisustvovala izvođenju jedne od najboljih predstava u osam decenija postojanja Nacionalnog teatra.
Izlaskom glumaca na poklon u posljednjim momentima na sceni, aplauz se pretvorio u petnaestominutnu eksploziju emocija, koje su ansambl predstave ostavili u stanju koje se rijetko dešava u teatru, glumce u potpunoj simbiozi sa svojom publikom.
Odluka rukovodstva NPRS da jedan od najboljih i najnagrađivanijih romana u modernoj srpskoj književnosti postavi na scenu pod umjetničkim vođstvom same autorke, kao dramaturga i talentovanog Nikole Bundala, kao režisera, ispostavio se kao potez zlata vrijedan.
U pitanju je kompleksan i potresan roman koji prepliće sudbinu tri glavna lika, Marte, seoske krojačice iz Like, sarajevskog šofera Dušana i mlade beogradske studentkinje i umjetnice Ivane u složenu porodičnu vezu, čiji se korijeni i stablo razvijaju prateći nacionalni usud srpskog naroda sa ove strane Drine u drugoj polovini dvadesetog vijeka.
Nadahnuto i vješto autorka je izbjegla potencijalnu zamku velikih nacionalnih tema, mudro stavljajući fokus na priče malih, običnih ljudi, onih koji trpe posljedice odluka vođa, političara i ideologa, pokušavajući da prežive mrvljenje pod nemilosrdnim točkom istorije na čiji su put stavljeni tuđim odlukama i sopstvenim zabludama.
Režiseru Nikoli Bundalu ostalo je samo da slijedi ovu krajnje funkcionalnu poetiku i maksimalno pojednostavi dramaturški postupak prilagođavajući tekst pozorišnoj sceni, što se pretvorilo u ubjedljiv režiserski trijumf. Njegova predstava je svedena na svoju ogoljenu suštinu, minimalna postavka jedne monumentalne priče, koja se odvija u nekoliko različitih lokacija u vremenskom rasponu od skoro sedamdeset godina.
Nadahnuta su i scenografska rješenja Dragane Purković Macan, koja je pronašla genijalno i krajnje praktično rješenje sa pokretnim autobusom, koji se, kako tekst od njega to traži, pretvara od prevoznog sredstva u seosku kuću u Lapcu, studentski stan u Beogradu, dvoranu “Zetru” iz vremena sarajevske Olimpijade ili izbjegličke kolone u doba “Oluje”, ne gubeći ni za trenutak na uvjerljivosti prostora u kojem pratimo nastup glumačke ekipe.
Tempo i atmosferu scene dodatno pojačava maestralna muzika Petra Topalovića i video-radovi Petra Bilbije, dajući iz drugog plana zvučni i vizuelni štimung te dižući dinamiku zavisno od potreba samog ritma naracije i režiserskih rješenja.
Maestralna rola Nataše Perić
U tako efikasno postavljenom scenskom prostoru ostaje samo da glumačka ekipa bude dostojna visine zadatka, a ona je u slučaju ovog komada, na čelu sa Jovom Maksićem kao Rajkom i talentovanom Natašom Perić, kao Martom prevazišla sva očekivanja.
Ako se od veterana Maksića, Aleksandra Stojkovića, Nikoline Friganović i Miljke Brđanin potpuno zasluženo očekivalo da bez većih problema iznesu svoje role Rajka, Dušana, Milke i Irene, način na koji Nataša Perić nadahnuto i sigurno parira svojim daleko iskusnijim kolegama odavno nije viđen u domaćem pozorištu.
Njena Marta je istovremeno i razigrana seoska djevojka, skromna snaha, vješta krojačica, preplašena mlada majka, nesigurna supruga i tragična figura sloma jednog svijeta i jedne porodice, ni za trenutak ne gubeći na emocionalnosti i ljudskosti svog karaktera.
Iz drugog plana ostatak ansambla diskretno ukrašava igru glavnih protagonista (posebno Senad Milanović i Anando Čenić u višestrukim rolama), možda neki od njih, posebno mlađi članovi ekipe, na momente izgube kontrolu nad svojom igrom, ali i to je očekivano, s obzirom na vratoloman pripovjedački ritam, vatromet emocija i manjak iskustva i što će postepeno doći na svoje, svakim novim izvođenjem.
Autentičan i univerzalan komad
Narodno pozorište Republike Srpske dugo je tragalo za komadom koji na ovako autentičan način tretira sudbine ljudi s ove strane Drine, ali koji je univerzalno razumljiv gdje god bude igran.
Na kraju su ga pronašli na domaćem terenu, pretvorivši ga trudom, talentom i posvećenošću u remek-djelo u čijim likovima možemo poznati živote svakog od nas, ali i svakog od njih, dok čekamo da uzmemo svoj udio.
Tihi heroji našeg naroda
Režiser Nikola Bundalo je ovu predstavu posvijetio svojoj majci i svim drugim majkama i ženama koje su bile tihi i skrajnuti heroji svog naroda.
Ovo je priča koja kroz sudbinu jedne žene oslikava mnoge druge, sve one koje su kroz istoriju bile i ostale čuvari našeg ognjišta. To su tihi heroji našeg naroda, žene čija izdržljivost preživljava sve nesreće, tragedije i nedaće. Iako su mnogi pogrešno tumačili da je ovo priča isključivo o stradanju, ona to nije. Ovo je priča o životu. Stradanje je neminovnost koja prati naš narod, ali ono što je suštinski bitno jeste put ka preživljavanju i nepokolebljiva vjera da razgovor i sjećanje vode ka iscjeljenju – rekao je Bundalo. (Glas Srpske)
