Banjaluku je prije 56 godina pogodio katastrofalan zemljotres, u kojem je život izgubilo 15 ljudi, 1.117 bilo je lakše ili teže povrijeđeno, a grad je pretrpio ogromna razaranja.
Prema podacima Seizmološke službe Republičkog hidrometeorološkog zavoda, 26. oktobra 1969. godine u 16.36 časova Banjaluku i Banjalučane je prodrmao jači zemljotres magnitude 5,6 po Rihteru koji je pričinio prve ozbiljne materijalne štete.
Lokalni Krizni štab za vanredne situacije okupio se i donio veoma važne odluke u tom trenutku koje su bile presudne za bezbjednost stanovništva, a odnosile su se na obustavu nastave u školama, rada u svim predškolskim ustanovama i zabranu rada u fabrikama i kolektivima.
Tog 27. oktobra uslijedio je drugi, daleko jači potres magnitude 6,6 Rihtera koji je razorio grad.
Svi časovnici u Banjaluci pokazuju tačno vrijeme osim časovnika na Trgu Krajine čije su kazaljke stale u 9 časova 10 minuta i 56 sekundi 27. oktobra 1969. godine.
To je najjači zemljotres na teritoriji BiH do danas čije posljedice nisu bile samo na banjalučkom području nego u još 15 krajiških opština.
Najviše su stradale obrazovne ustanove i objekti koji nisu građeni po građevinskim standardima, čak neki objekti nisu imali ni betonske stubovi ni ploče. Objekti iz doba Austrougarske kao što su Banski dvor, Pozorište i zgrada Oštine nisu pretrpjela ozbiljnija oštećenja.
Nakon katastrofalnog zemljotresa u Skoplju 26. jula 1963. godine propisani su novi, mnogo stroži uslovi za gradnju u trusnim područjima, a nakon banjalučog zemljotresa standardi su dodatno pooštreni.
“Priroda traži da se ljudi ponašaju onako kako ona zahtjeva. Zemljotres ne možemo predvidjeti, ali ga očekujemo. Da bismo znali kakav zemljotres možemo očekivati i gdje moramo da skupljamo i analiziramo podatke o tim pojavama i zato kao seizmološka služba postojimo”, naveli su iz Seizmološke službe Republičkog hidrometeorološkog zavoda.
Što više podataka registruju i skupe, ističu da će i seizmička preventiva i propisi biti kvalitetniji.
“Za efikasno smanjenje seizmičkog rizika i organizovanje mjera zaštite od zemljotresa neophodno je poznavanje lokalnih i regionalnih seizmoloških uslova. Na osnovu njih treba da se izvrši ocjena mogućeg dejstava zemljotresa kako bi i same mjere bile efikasnije”, kažu seizmolozi.
Istakli su da ova procjena predstavlja osnovu za urbanističko planiranje gradova i naselja i arhitektonsko – građevinsko projektovanje zgrada, saobraćajnica, infrastrukture, industrijskih i energetskih postrojenja…
Naglašeno je da ne postoji potpuno zaštićeno društvo, ali da uspješnost zaštite od zemljotresa zavisi od svake karike jednog velikog lanca u koji su uključeni geolozi, geomehaničari, seizmolozi, građevinski inženjeri, prostorni planeri, arhitekte… investitori, nadzor…
“Zemljotres ne ubija, ljudi stradaju zbog neotpornih objekata koji nisu pojektovani da izdrže očekivane zemljotrese. Zemljotres je prirodni fenomen na koji čovjek nema nikakav uticaj, ali je čovjek direktno odgovoran za njegove posljedice. Ulaganje u seizmičku preventivu je direktno ulaganje u bezbjednost građana”, naglasili su seizmolozi iz Republike Srpske.
